Załącznik Nr 2 Wytyczne dotyczące pobierania – w celu przeprowadzenia diagnostyki laboratoryjnej – materiału biologicznego od ludzi chorych lub podejrzanych o zachorowanie na ptasią grypę ( opracowane na podstawie zaleceń WHO )

Print Friendly, PDF & Email

nformacje ogólne

Diagnostyka wirusów oddechowych opiera się na uzyskiwaniu wysokiej jakości próbek, ich natychmiastowym transporcie oraz odpowiednim przechowywaniu przed badaniem laboratoryjnym. Najlepsza wykrywalność wirusa dotyczy próbek zawierających zainfekowane komórki i wydzieliny. Próbki przeznaczone do bezpośredniego wykrywania antygenów wirusowych lub kwasów nukleinowych i izolacji wirusa z hodowli komórkowych należy pobrać najlepiej, o ile to możliwe w ciągu pierwszych 3 dni od momentu wystąpienia klinicznych objawów choroby.

Rodzaje próbek

Wiele rodzajów próbek nadaje się do diagnostyki infekcji wirusowych górnych dróg oddechowych. Są to przede wszystkim :

  • wymazy z nosa;
  • wymazy z nosogardzieli;
  • aspirat z nosogardzieli;
  • popłuczyny z nosa;
  • wymazy z gardła.

O ile istnieją wskazania kliniczne, w celu diagnostyki infekcji wirusowych dolnych dróg oddechowych mogą by stosowane, w połączeniu z wymazami z górnych dróg oddechowych, metody inwazyjne:

  • aspirat z tchawicy;
  • popłuczyny z drzewa oskrzelowego;
  • biopsja płuc;
  • tkanki płuc lub tchawicy pobierane w czasie sekcji zwłok.

Próbki skierowane do laboratoryjnej diagnostyki ptasiej grypy A powinny być pobierane w następującej kolejności, wg ich istotności:

  • aspirat z nosogardzieli;
  • surowica z ostrej fazy choroby;
  • surowica pobrana w okresie rekonwalescencji.

Próbki do bezpośredniego wykrywania antygenów wirusowych poprzez barwienie immunofluorescencyjne zainfekowanych komórek, powinny być przechowywane w temperaturze 40C i poddane analizie w ciągu 1-2 godzin. Próbki przeznaczone diagnostyki za pomocą komercyjnych testów przyłóżkowych (near-patient test), powinny być przechowywane zgodnie z zaleceniami producenta. Próbki przeznaczone do izolacji wirusa powinny być przechowywane w temperaturze 40C bezpośrednio po pobraniu i należy nimi natychmiast zakazić hodowlę komórkową. Jeżeli próbki nie mogą być poddane analizie w ciągu 48 – 72 godzin, powinny być przechowywane w temperaturze -700C. Próbki oddechowe powinny być pobierane, a następnie transportowane na podłożu przeznaczonym do transportu wirusów. Dostępne są podłoża do transportu, umożliwiające hodowle wielu gatunków wirusów.

Procedury pobierania próbek

Wymagane materiały;

  • pojemnik na plwocinę/śluz;
  • poliestrowa wymazówka;
  • plastikowa fiolka;
  • szpatułka do uciskania języka;
  • 15 ml stożkowe probówki wirnikowe;
  • pojemnik do pobierania próbek lub szalka Petriego;
  • pipety.

Podłoże do transportu wirusa

(A) Podłoże transportowe do wymazów z gardła i nosa

  • dodać 10 g bulionu cielęcego i 2 g albuminy wołowej V do sterylnej wody destylowanej ( dopełnić do 400 ml );
  • dodać 0,8 ml roztworu siarczanu gentamycyny ( 50 mg/ml ) oraz 3,2 ml amfoteryczny B ( 250µl/ml );
  • sterylizować przez filtrację.

(B) Roztwór do płukania nosa

  • jałowy roztwór soli fizjologicznej (0,85% NaCl)

Przygotowanie do pobierania próbek

Próbki kliniczne należy pobierać w sposób opisany poniżej i dodawać podłoże do transportu wirusa. W tej samej fiolce z podłożem transportowym można umieścić wymazy z nosa lub nosogardzieli. Jeżeli to możliwe na odpowiednim formularzu należy umieścić następujące informacje: ogólne dane o pacjencie, rodzaj próbek, data pobrania, sposób łączności z osobą sporządzającą formularz. Podczas pobierania próbek od pacjentów zawsze powinny być przestrzegane standardowe środki ostrożności oraz zastosowane bariery ochronne.

Wymaz z nosa:

Suchą wymazówkę z poliestru włożyć do nozdrza równolegle do podniebienia i pozostawić tam przez kilka sekund. Następnie wyciągnąć ją powoli ruchem obrotowym. Próbki z obu nozdrzy należy pobrać za pomocą tej samej wymazówki. Następnie należy umieścić ją w plastikowej fiolce zawierającej 2-3 ml podłoża transportowego i odłamać jej koniec.

Wymaz z nosogardzieli

Materiał pobierany jest z nozdrza i tylnej ściany nosogardzieli giętką wymazówką, poprzez umieszczenie jej w miejscu pobierania przez kilka sekund i powolne wyciągnięcie ruchem obrotowym. Osobną wymazówkę należy użyć do pobrania materiału z drugiego nozdrza, umieścić ją w plastikowej fiolce zawierającej 2-3 ml podłoża transportowego i odłamać koniec.

Aspirat z nosogardzieli

Wydzieliny z nosogardzieli są aspirowane poprzez cewnik połączony z pojemnikiem na śluz oraz ze źródłem ssącym. Cewnik jest wkładany
w nozdrze pacjenta równolegle do podniebienia. Po włączeniu podciśnienia, cewnik jest powoli wysuwany ruchem obrotowym. Śluz z drugiego nozdrza jest zbierany za pomocą tego samego cewnika w podobny sposób. Po zebraniu śluz z obu nozdrzy, cewnik jest przemywany 3 ml środka stanowiącego podłoże transportowe.

Płukanie nosa

Pacjent siedzi w wygodnej pozycji z głową lekko odchyloną do tyłu, zaleca się by miał zamknięte gardło poprzez wymawianie „K” podczas gdy wymywający płyn (zazwyczaj roztwór soli fizjologicznej) jest wlewany poprzez nozdrze. Przy użyciu pipety wlewamy do jednego nozdrza jednorazowo 1-1,5 ml płynu płuczącego. Następnie pacjent przechyla głowę do przodu, tak aby popłuczyny wylały się na zewnątrz, do pojemnika na próbki lub szalki Petriego. Procedurę powtarza się na przemian z każdym nozdrzem do momentu zużycia 10-15 ml płynu płuczącego. Należy rozcieńczyć około 3 ml płynu płuczącego w stosunku 1:2 w podłożu transportowym.

Wymaz z gardła

Za pomocą suchej, sterylnej wymazówki energicznie potrzeć powierzchnie migdałków oraz tylną ścianę gardła, a następnie umieścić ją na podłożu transportowym w sposób opisany powyżej.

Pobieranie surowicy w kierunku diagnostyki grypy

Próbka surowicy z ostrej fazy infekcji (3-5 ml krwi) powinna być pobrana zaraz po wystąpieniu pierwszych objawów klinicznych, ale nie później niż 7 dni po ich wystąpieniu. Próbki surowicy od rekonwalescentów powinny być pobierane 14 dni od pojawienia się pierwszych objawów choroby. W przypadku bezpośredniego zagrożenia życia pacjenta należy pobrać drugą próbkę. Chociaż pojedyncza próbka surowicy może nie dostarczyć dowodu na poparcie diagnozy klinicznej, pobrana ponad 2 tygodnie od momentu pojawienia się objawów może być przydatna do wykrywania przeciwciał przeciw wirusowi ptasiej grypy w teście neutralizacji.

Zalecenia dotyczące transportu próbek

  • Zgodnie ze standardowymi środkami ostrożności wszystkie próbki powinny być traktowane jako materiał potencjalnie zakaźny, a personel zajmujący się pobieraniem, przygotowywaniem do transportu i transportem powinien, aby zminimalizować ryzyko zakażenia, stosować się ściśle do zalecanych środków ochrony;
  • Próbki przeznaczone do transportu należy umieścić w specjalnej, szczelnej torbie zawierającej szczelnie zamykaną kieszeń na próbkę;
  • Personel transportujący próbki powinien zostać przeszkolony w tym zakresie orza być zapoznany z procedurami dekontaminacji
    w przypadku wydostania się próbki na zewnątrz;
  • Formularz zlecenia powinien być wyraźnie oznakowany „grypa A (H5N1)”, a laboratorium powiadomione telefonicznie o fakcie wysłania próbki;
  • Próbki należy dostarczać bezpośrednio do laboratorium Wojewódzkiej Stacji Sanitarno- Epidemiologicznej w Katowicach. W przypadku braku takiej możliwości, należy je przekazać do Powiatowej Stacji Sanitarno- Epidemiologicznej w Bytomiu.
  • Należy prowadzić rejestr wszystkich osób mających kontakt z próbkami pobranymi od pacjentów badanych w kierunku grypy A/H5.

Pobrane próbki należy w czasie nie przekraczającym 24 h przesłać do Wojewódzkiej Stacji Sanitarno- Epidemiologicznej w Katowicach lub na adres :

Prof. dr hab. Lidia B. Brydak
Krajowy Ośrodek ds. Grypy Państwowy Zakład Higieny
ul. Chocimska 24, 00-791 Warszawa tel. (22) 542 12 74
e-mail: nic@pzh.gov.pl

Uwaga – w przypadku każdego pacjenta należy do przesłanych próbek załączyć wypełniony Formularz pobrania próbki